Wydawnictwa / Biblioteka Pana Cogito / Miasto potencjalne. Warszawa w latach 1945–1980 w wybranych utworach prozy polskiej

Spis treści:
  • WPROWADZENIE
  • LITERATUROZNAWCZE BADANIA PRZESTRZENI
    • Badania przestrzeni w czasie specjalizacji poetyk
    • Geopoetyka
    • Idea urbanaliów
    • Topopoetyka
    • Ekopoetyka
  • WARSZAWA POWOJENNA W WYBRANYCH PRACACH LITERATUROZNAWCZYCH
    • Mit utraconego starego miasta
    • Utracona wielokulturowość
    • Miasto na ruchomych piaskach
    • Skażenie materiału faktycznego
  • DWA MIASTA. DOŚWIADCZENIE UTRATY RZECZY W MAŁYCH NARRACJACH MIRONA BIAŁOSZEWSKIEGO I ESEISTYCE PAWŁA HERTZA
    • Utraty rzeczy – inkorporacja czy introjekcja?
    • Pamięć historyczna
    • Warszawa – przestrzeń potencjalna
  • GEOWŁADZA. ZARYS PROBLEMATYKI NA PODSTAWIE DZIENNIKÓW MARII DĄBROWSKIEJ, LEOPOLDA TYRMANDA I STEFANA KISIELEWSKIEGO
    • Władza
    • Warszawa
    • Mieszkańcy
    • Geowładza a warszawski wariabilizm
  • BUDOWAĆ I RZĄDZIĆ. POWOJENNA ODBUDOWA I ROZBUDOWA WARSZAWY
    • Peryferia. Rozbudowa Warszawy w latach 70.
  • ETYKA WOBEC PRZESTRZENI. ZARYS PROBLEMATYKI NA PODSTAWIE TEKSTÓW PROZATORSKICH MIRONA BIAŁOSZEWSKIEGO, PAWŁA HERTZA, LEOPOLDA
    • Pamięć o historii i różnorodności
    • Prawda i wolność. Miejska historia i różnorodność
  • NIEPRZENIKNIONE OCZYWISTOŚCI. WARSZAWA W WYBRANYCH POWIEŚCIACH KRYMINALNYCH
  • JESZCZE JEDEN LIST? WIARYGODNE I NIEWIARYGODNE W WARSZAWSKICH PRZYGODACH MARKA PIEGUSA
  • MODA WARSZAWSKA. INDYWIDUALIZOWANIE PRZEZ UBIÓR W PROZIE LEOPOLDA TYRMANDA
  • AHASWERUS. MIESZKANIEC PRZESTRZENI POTENCJALNYCH
    • „Wniebowstąpienie”
    • „Mała apokalipsa”
    • Ahaswerus. Warszawska legenda przybrana?
  • ZAKOŃCZENIE
Opis:

Niniejsza książka została poświęcona powojennej Warszawie z lat 1945–1980, a ściślej temu, w jaki sposób uobecniła się ona w tekstach prozatorskich (wybranych utworach Leopolda Tyrmanda, Stefana Kisielewskiego, Mirona Białoszewskiego, Pawła Hertza, Marii Dąbrowskiej, Tadeusza Konwickiego i Edmunda Niziurskiego). Praca ma układ problemowy i składa się z siedmiu rozdziałów.

Pierwszy z nich, recepcyjny, przybliża główne kierunki w rodzimych badaniach nad przestrzenią w literaturze i związany z nimi proces ,,specjalizacji poetyk”, a ponadto opisuje wiodące sposoby konceptualizacji powojennej Warszawy w pracach literaturoznawczych (m.in. „mit utraconego miasta” i „miasto na ruchomych piaskach”).

Rozdział drugi zestawia opowieści o Warszawie Białoszewskiego i Herza. Zaproponowana interpretacja zakłada, że występującą w nich opozycję przedwojenne/powojenne regulują w utworach psychologiczne mechanizmy związane z utratą i żałobą – inkorporacja oraz introjekcja.

Z rozdziału trzeciego – będącego komparatystyczną lekturą dzienników Dąbrowskiej, Tyrmanda i Kisielewskiego – wyłania się polityczny obraz powojennej Warszawy oraz koncepcja ,,geowładzy”.

Rozdziały drugi i trzeci wyodrębniają również z tekstów wybranych autorów ogólną wizję stolicy. Główna teza zakłada, że w przeanalizowanych dziełach literackich Warszawa jest swoistą ,,przestrzenią potencjalną”, zawieszoną między byciem a nie-byciem.

Rozdział czwarty jest próbą zarysu problematyki etyki wobec przestrzeni; zaprezentowany wywód przybliża główne idee etyczne przyświecające myśleniu pisarzy na temat tego, jak ,,powinna” lub ,,nie powinna” być zagospodarowywana przestrzeń powojennej Warszawy, oraz – z perspektywy metaetycznej – określa zasadność przedstawionych przezeń postulatów w perspektywie dobra mieszkańców i/lub wspólnoty narodowej.

Rozdział piąty charakteryzuje strategie tekstowe (zastosowane w powieściach kryminalnych Tyrmanda, Kisielewskiego i Niziurskiego) służące przedstawieniu związanych z wizerunkiem powojennej Warszawy detali i wątków historyczno- kulturowych oraz politycznych. W analizach powieści zastosowanie znalazła metafora interpretacyjna zainspirowana fabułą opowiadania Edgara Allana Poego Skradziony list, opierająca się na mechanizmie ukrycia poszukiwanej rzeczy przez zmianę jej wyglądu.

Rozdział szósty opisuje proces indywidualizacji przez ubiór w prozie Tyrmanda; zaprezentowany wywód sytuuje problematykę mody na przecięciu czynników psychologicznych, historycznych i społecznych, przedstawia konotowane przez strój znaczenia, a także określa rolę ubioru i mody w narracji utworów oraz w perspektywie życia i zainteresowań samego pisarza.

Ostatni rozdział stanowi klasyczną interpretację figuralną, zakładającą, że kluczem do zrozumienia powieści warszawskich Konwickiego jest legenda Żyda Wiecznego Tułacza z typową dla niej melancholią za rajem utraconym, motywami oczekiwania i błądzenia w przestrzeni.

 

***

Wydawca: Instytut Literatury
Redakcja naukowa: prof. dr hab. Maciej Urbanowski, prof. dr hab. Andrzej Karcz
Redakcja językowa: Pracownia Mole
Korekta i adiustacja: Alicja Stępniak, Adrian Kyć
Skład: Estera Sendecka
ISBN: 978-83-67170-13-0
ISBN: 978-83-67170-25-3

Loading...