03.07.2019

Idee i wartości poezji oraz poezja o ideach i wartościach

1.

Spróbuję sformułować kilka refeksji nad ideowymi i aksjologicznymi podstawami poezji w  kontekstach dawnego i  współczesnego myślenia o  niej i  określania jej odrębności językowo-poznawczej oraz specyfki oddziaływania. Jedno z pytań brzmi: czy wiersz jest mową ideową, mową idei i  jakie wartości ją konstytuują, a  jednocześnie jakie wartości ona tworzy, wyzwala, umacnia?

2.

Ryszard Nycz współczesną sytuację badacza literatury, języka i  kultury określił jako nieprzejrzystą, pozbawioną precyzyjnie zdefniowanych kategorii, jak również możliwości całościowego ogarniania obszarów penetrowanych poznawczo. Krakowski projektodawca kulturowej teorii literatury stwierdza:

Wszystko wskazuje […] na  to, że nie  ma powrotu do  przejrzystego podziału ludzkich władz i  dyspozycji przez starożytnych; skazani jesteśmy na  egzystowanie i  poznawanie z  wewnętrznej, partykularnej perspektywy, zanurzeni w  palimpsestowej sieci przechodzących w  siebie porządków (i nieporządków) rzeczywistości […].

Diagnoza warunków poznawania na  progu XXI wieku powstała z poczucia niemocy wobec faktycznego nadmiaru obiektów, które mogą lub powinny być zbadane. Ilość przechodzi w  chaos. Jednakże wielość zjawisk do obserwacji i analizy nie oznacza, że każde z nich jest rewelacją i  reprezentuje osobną, wyjątkową czy też precedensową logikę, historię, aksjologię. Zasób idei i  wartości z  punktu widzenia podmiotu poznającego jest ograniczony, to zrozumiałe. Posiadanie idei, jak również wyznawanie i praktykowanie danych wartości jest wykładnikiem wolnej woli oraz podmiotowości człowieka, a  co więcej, warunkuje zdolność do twórczości.

Całość w pliku pdf.

Esej pochodzi z: „Topos. Dwumiesięcznik literacki", 2015, nr. 5.

Jeśli kopiujesz fragment, wklej poniższy tekst:
Źródło tekstu: Zbigniew Chojnowski, Idee i wartości poezji oraz poezja o ideach i wartościach, Nowy Napis, 2019

Przypisy